Is PLA voedselveilig, waterdicht of giftig?

Is PLA voedselveilig?

Nee, een 3D-print in PLA is niet automatisch voedselveilig. De grondstof PLA kan geschikt zijn voor voedselcontact, maar de Europese regels gelden voor het afgewerkte voorwerp en voor de manier waarop het gemaakt is. Een print uit een gewone printer, met gewoon filament, voldoet daar niet aantoonbaar aan.

Wat de wet vraagt, staat in drie Europese verordeningen:

• Verordening (EG) nr. 1935/2004: een voorwerp dat met voeding in contact komt, mag geen bestanddelen afgeven in hoeveelheden die de gezondheid in gevaar brengen of de samenstelling, smaak of geur van het voedsel veranderen. Het moet traceerbaar en correct geëtiketteerd zijn.
• Verordening (EU) nr. 10/2011: kunststof mag alleen toegelaten stoffen bevatten, de totale migratie is beperkt tot 10 mg per dm² contactoppervlak, en de fabrikant moet een schriftelijke verklaring van overeenstemming kunnen voorleggen.
• Verordening (EG) nr. 2023/2006: het voorwerp moet gemaakt zijn volgens goede fabricagemethoden, met een gedocumenteerd kwaliteitssysteem.

In België controleert het FAVV die regels. Het agentschap bundelt zijn richtlijnen voor bedrijven bij de omzendbrieven over levensmiddelen.

Waarom haalt een gewone print dat niet?

• De laaglijnen. Een print bestaat uit honderden laagjes met groeven ertussen. Daarin blijven vocht en voedselresten achter die je met afwassen niet wegkrijgt. Dat is een broeihaard voor bacteriën.
• Kleurstoffen en additieven. Filament is geen zuiver PLA. In de technische fiche van Bambu PLA Matte, het materiaal dat op voorraad ligt, staat geen verklaring voor voedselcontact.
• De printer. Door dezelfde nozzle en dezelfde buisjes gingen eerder andere materialen en kleuren.
• De warmte. Warm afwassen of steriliseren kan niet, want PLA vervormt.

Er bestaan filamenten waarvan de grondstoffen een certificaat voor voedselcontact hebben. Ook dan zegt de fabrikant er zelf bij dat de geschiktheid van het geprinte voorwerp afhangt van de printer, de hygiëne en het gebruik. Het certificaat van de rol verhuist niet vanzelf naar het voorwerp.

Goed om weten. Yannic Fréson 3D verkoopt geen prints voor contact met voeding: geen bekers, borden, lunchdozen of koekjesvormen als voedselveilig product. Niet omdat een print per definitie gevaarlijk is, wel omdat de veiligheid niet te documenteren valt zoals de wet dat vraagt.

Wat is redelijk als je zelf print? Het risico hangt af van de duur, de temperatuur en het soort voedsel. Een vorm die één keer een paar seconden koud, droog deeg raakt dat daarna gebakken wordt, is iets heel anders dan een beker waar elke dag warme koffie in staat. Het eerste is een beperkt risico dat je zelf kan inschatten. Het tweede is een slecht idee.

Is PLA waterdicht?

Het materiaal PLA is waterbestendig, maar een 3D-print in PLA is niet gegarandeerd waterdicht. PLA lost niet op in water en neemt volgens de fabrikant amper 0,4 % vocht op. Water kan wel door minuscule openingen tussen de lagen en langs de naden van een print sijpelen.

Een vaas of bloempot met dunne wanden kan dus na een dag een natte kring achterlaten. Meer wanden, dikkere lagen en een aangepast ontwerp maken een print in de praktijk vaak wel dicht, maar het blijft iets om te testen en niet iets om te beloven. Voor een bloempot is dat geen ramp: daar hoort toch een schoteltje onder. Meer over het materiaal op de pagina over PLA.

Is PLA giftig?

Nee, een afgewerkte print in PLA is niet giftig om vast te nemen of in huis te hebben. De technische fiche van Bambu PLA Matte vermeldt geen gevaar bij huidcontact en noemt het materiaal geurloos. PLA wordt gemaakt uit plantaardige grondstoffen zoals maïszetmeel. Opeten of op kauwen is uiteraard een ander verhaal.

Twee nuances. Ten eerste het printen zelf: elke FDM-printer geeft tijdens het smelten fijne deeltjes en dampen af, bij PLA weinig en bij ABS en ASA duidelijk meer. Dat is een zorg voor wie print, niet voor wie het afgewerkte stuk krijgt. Ten tweede kinderen: een print kan breken in kleine, scherpe stukken. Yannic Fréson 3D maakt daarom geen speelgoed voor jonge kinderen.

Is PLA biologisch afbreekbaar?

Alleen onder industriële omstandigheden. PLA breekt af in een professionele composteerinstallatie, waar het wekenlang warm en vochtig is. Op de composthoop in de tuin, in de grond of in zee gebeurt dat niet of nauwelijks: daar blijft een print jarenlang een stuk plastic.

De fabrikant zegt het zelf voorzichtig: PLA kan volgens de fiche van Bambu Lab afbreken "in some artificial composting conditions". Een geprint voorwerp is bovendien dikker dan een composteerbaar zakje en bevat kleurstoffen. Een mislukte of afgedankte print hoort daarom in de regel bij het restafval, niet in de gft-bak en niet op de composthoop. Vraag het bij twijfel na bij je afvalintercommunale. Plantaardig is dus niet hetzelfde als afbreekbaar in je tuin.

Kan PLA in de vaatwasser?

Nee, PLA kan niet in de vaatwasser. Een vaatwasser werkt op 50 tot 70 °C, en PLA begint door te buigen vanaf ongeveer 58 °C. Dat is de hittebestendigheid die Bambu Lab voor PLA Matte opgeeft (HDT bij 0,45 MPa). Na één wasbeurt is een print zichtbaar vervormd.

Afwassen met de hand in lauw water kan wel. Wil je iets dat tegen de vaatwasser bestand is, dan kom je uit bij ASA of ABS, die vormvast blijven tot 87 à 100 °C. Voedselveilig worden ze daar niet van. De vier materialen staan naast elkaar in de gids PLA, PETG of ABS/ASA.

Kan PLA buiten gebruikt worden?

Tijdelijk en in de schaduw wel, in de volle zon niet. Regen en vorst doen PLA weinig. Warmte wel: een donker voorwerp in de zon of achter glas wordt makkelijk warmer dan 58 °C en zakt dan door. Na een paar seizoenen buiten wordt PLA ook brosser en verbleken de kleuren.

Een naambordje onder een afdak of een bloempot op een beschaduwd terras gaat een hele tijd mee. Een onderdeel dat een last draagt, zoals een haak of een beugel, maak je buiten beter nooit in PLA: het kruipt onder spanning langzaam uit vorm, ook bij lagere temperaturen. Meer daarover in de gids hoe sterk een 3D-print is.

Wat kies je dan wel?

Voor vocht en lichte warmte kies je PETG, voor buiten en in de auto ASA, en voor alles wat met voeding in contact komt een product dat daarvoor gemaakt en gecertificeerd is. Een 3D-print is in dat laatste geval zelden het juiste antwoord, welk filament je ook neemt.

De temperaturen zijn de waarden die Bambu Lab voor zijn eigen filament opgeeft.

Zelf laten printen?

Voor decoratie, houders, naamborden en onderdelen binnenshuis is PLA een prima materiaal. Vertel bij je aanvraag waar het stuk terechtkomt, dan hoor je eerlijk of PLA volstaat. Lees hoe je je bestand laat printen of vraag je offerte aan.