Een kapot onderdeel vervangen met een 3D-print

Kan je een kapot onderdeel laten 3D-printen?

Ja, een kapot kunststof onderdeel kan in veel gevallen nagemaakt worden met een 3D-printer. Het onderdeel wordt eerst opgemeten en nagetekend als 3D-model en daarna geprint in PLA, PETG of ASA. Dat is vooral zinvol wanneer het stuk niet meer te koop is of alleen als deel van een duur geheel.

Een voorbeeld: een clipje van de vaatwasser, de knop van een oud fornuis, een kapje van een tuinstoel of een houder in een auto waarvan de fabrikant alleen nog het volledige paneel verkoopt. Het toestel is nog prima, op die ene vijf gram kunststof na. Een print kost dan een fractie van een nieuw toestel. Het grootste stuk dat Yannic Fréson 3D in één keer print, is 256 × 256 × 256 mm.

Welke onderdelen lukken goed en welke niet?

Goed lukken: knoppen, clips, kapjes, doppen, beugels, houders, afstandsbussen, afdekplaten, geleiders en tandwielen met een lichte belasting. Niet geschikt zijn veiligheidskritische onderdelen, onderdelen in contact met voeding, onderdelen die heet worden, doorzichtige onderdelen en alles wat soepel moet zijn als rubber.

De grens is geen kwestie van kunnen, wel van verantwoord zijn. Een print kan een zwakke laag bevatten die je van buiten niet ziet. Bij een knop is dat een ongemak. Bij een remhendel niet. Waar die grens ligt en waarom, staat in de gids hoe sterk een 3D-print is.

Wat heb ik nodig: het stuk, een foto of maten?

Het kapotte onderdeel zelf is de beste basis, ook als het in stukken is. Kan het stuk niet weg, dan volstaan scherpe foto's van alle kanten met een meetlat in beeld, plus de belangrijkste maten. Vermeld altijd waar het onderdeel op past en wat het moet doen.

In volgorde van voorkeur:

1. Het stuk zelf, liefst samen met het onderdeel waar het in of op past. Opsturen kan met de post. In de leveringsgemeenten kan het op afspraak bij je thuis opgepikt worden.
2. Foto's en maten. Recht van voren, van opzij en van boven, met een meetlat of schuifmaat ernaast.
3. Een bestaand 3D-bestand. Voor veel courante onderdelen heeft iemand al een model gedeeld. Kijk de licentie na.
4. Merk en typenummer van het toestel. Dat helpt om de originele vorm terug te vinden.

Zo meet je een onderdeel op

Meet een onderdeel op met een schuifmaat, tot op 0,1 mm, en begin bij de maten waarop het moet passen: de diameter van een as, de afstand tussen twee gaten, de breedte van een gleuf. De buitenvorm mag een millimeter afwijken. De passing niet.

Een digitale schuifmaat kost weinig en is het enige gereedschap dat je nodig hebt. Zo ga je te werk:

• Meet de passing op het tegenstuk, niet alleen op het kapotte onderdeel. Een afgesleten knop zegt weinig over de as waar hij op moet.
• Meet gaten van hart tot hart. Meet van de linkerrand van het ene gat tot de linkerrand van het andere: dat is dezelfde afstand en veel makkelijker.
• Noteer een as met een platte kant apart: de diameter en de dikte over de platte kant.
• Meet elke maat twee keer en noteer ze op een schets of op de foto zelf.
• Rondingen en schuine vlakken hoef je niet te meten. Een foto recht van opzij met een meetlat erbij volstaat.

Hoeveel speling er rond die maten getekend wordt, hoef je niet zelf uit te rekenen. Dat hoort bij het natekenen.

Welk materiaal voor welk onderdeel?

Voor een vervangstuk binnenshuis op kamertemperatuur volstaat PLA. Voor een onderdeel dat moet klikken, buigen of vochtig wordt, kies je PETG. Voor een onderdeel buiten, in de auto, op een motor of in een toestel dat warm wordt, zoals een vaatwasser, kies je ASA, dat volgens de fabrikant vormvast blijft tot ongeveer 100 °C.

Het origineel was vaak ABS of polypropyleen. Een print hoeft niet hetzelfde materiaal te zijn, wel dezelfde taak aan te kunnen. De cijfers achter deze keuzes staan in de gids PLA, PETG of ABS/ASA.

Wat kost een onderdeel laten namaken?

Een onderdeel laten namaken kost het tekenwerk plus de print. Bij Yannic Fréson 3D kost natekenen € 60 per uur, afgerekend per kwartier met een minimum van een halfuur. De print van een klein onderdeel kost € 10, de minimumbestelling. Een eenvoudige knop komt zo op € 32,50.

Het zijn richtprijzen op basis van een rekenvoorbeeld, geen uitgevoerde opdrachten. Ingewikkelder onderdelen, met klikverbindingen, schroefdraad of veel passingen, vragen meer tekentijd. De exacte prijs staat in je offerte voor er iets getekend of geprint wordt. Alle prijzen zijn eindprijzen: kleine onderneming onderworpen aan de vrijstellingsregeling van belasting, btw niet van toepassing. De opbouw van de printprijs vind je bij de prijzen en in de gids wat 3D-printen kost.

Goed om weten. Het ontwerp betaal je één keer. Heb je meerdere exemplaren nodig, of breekt hetzelfde onderdeel bij de buren ook, dan bestel je ze best samen: de minimumbestelling geldt per bestelling, niet per stuk.

Hoe lang duurt het?

Een nagemaakt onderdeel is klaar in 3 à 5 werkdagen nadat je de offerte hebt goedgekeurd. Reken voor het printen van een klein onderdeel op een uur of twee. De rest van de tijd gaat naar het opmeten, het natekenen, de afwerking en het controleren van de passing.

Bij een onderdeel met een nauwe passing wordt soms eerst een proefstuk geprint om te testen op het toestel, tegen de prijs van een gewone print. Dat kan een extra ronde vragen, zeker als het stuk heen en weer moet. Het staat dan in de offerte. Een goed opgemeten onderdeel is de beste manier om die ronde over te slaan.

Mag dat zomaar? (auteursrecht en veiligheid)

Een puur functioneel onderdeel namaken om je eigen toestel te herstellen is in de regel geen probleem. Het wordt anders wanneer het onderdeel beschermd is door een model, een octrooi of een merk, of wanneer het nagemaakte stuk verkocht wordt. Dit is algemene informatie en geen juridisch advies.

Drie dingen om te weten:

• Vorm en uiterlijk kunnen beschermd zijn als tekening of model, een technische werking door een octrooi. De Europese modellenregels, herzien in 2024, bevatten een reparatieclausule voor bepaalde zichtbare vervangstukken van samengestelde producten (Richtlijn (EU) 2024/2823). Uitleg over de verschillende rechten vind je bij de FOD Economie.
• Logo's en merknamen zijn beschermd als merk. Een knop zonder het logo doet hetzelfde werk.
• Veiligheid. Wie een product maakt en aan een consument levert, is er als fabrikant verantwoordelijk voor onder de Europese verordening inzake algemene productveiligheid. Daarom weigert Yannic Fréson 3D onderdelen waarvan het falen gevaarlijk is.

Garantie is een vierde punt: een niet-origineel onderdeel kan gevolgen hebben voor de fabrieksgarantie van een toestel. Kijk dat na als het toestel nog onder garantie valt.

Zelf laten printen?

Ligt er bij jou zo'n stuk in een lade te wachten, stuur dan foto's en maten door, of stuur het stuk op. Alles over de werkwijze staat op de pagina kapot onderdeel laten namaken. Of vraag meteen je offerte aan en voeg je foto's toe.